Hà Nội, 10/12/2025
Thưa các quý vị và các bạn!
Cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, danh tiếng lịch sử “Tân Nam Tử – Nguyễn Văn Vĩnh” (NVV) vẫn còn là xa lạ với công chúng, ngoại trừ thế hệ sinh ra nửa đầu thế kỷ 20 có húy tâm văn hóa, luôn nặng lòng ghi nhớ nỗi thán phục về tài năng của ông, còn lại, công chúng hầu như không có khái niệm gì. Đặc biệt, lớp người lớn lên dưới mái trường XHCN ở phía Bắc Việt Nam, đã từng hiểu về NVV tệ hại đến mức đau lòng!
Đầu năm 2000, đám tang người con trai thứ bẩy của NVV là Nguyễn Dực (1921-2000), đã như một cú hích, khơi dậy trong tâm thức của nhiều nhân sỹ cùng thời vốn quý trọng ông, một nỗi xót xa về thân phận của một kẻ từng có nhiều dâng hiến cho đất nước, một người tài và đầy thiện tâm dành cho bè bạn, nhưng đã bị đối xử không công bằng. Các bạn cùng thời với Nguyễn Dực cảm mến ông, vì ông còn là con trai của ‘Cụ Vĩnh’. Nhưng cũng chính những điều này, đã gây ra sự mặc cảm, hắt hủi đến mức hãm hại Nguyễn Dực, chỉ vì ông rất giỏi và là con trai của Tân Nam Tử.
Chưa hết, những người quý trọng Nguyễn Dực, còn vì ông có những người anh trai đáng nể trọng như: Nhà thơ Nguyễn Giang (1905-1969), Nhà thơ Nguyễn Nhược Pháp (1914-1938) và Nhà tình báo ngoại tuyến kiên cường của QĐND VN Nguyễn Phổ (1917-1997).
Cái cú hích lịch sử vừa nêu, đã tạo ra những cơn sóng nhỏ lăn tăn trong lòng những người thiện chí, làm lay động tâm can, khơi dậy lòng trắc ẩn của những người có liêm sỷ khi nghĩ về sự thật, về công lý và cả về đạo lý, nó làm thức tỉnh những tình cảm sâu kín trong tâm tư của lớp người giàu lòng tự tôn giống nòi, tự hào dân tộc …
Và rồi, cuộc hành trình đi tìm bức chân dung thật của dịch giả, nhà báo NVV đã được khởi sự bằng buổi tọa đàm khoa học do Hội Khoa học Lịch sử Hà Nội tổ chức tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam tháng Sáu năm 2002.
Bước khởi đầu ý nghĩa đó, đã sinh ra hàng chục bài viết dài về NVV và những người con của ông, do những nhà báo có tên tuổi, đăng trên các báo lớn có uy tín vào những năm tiếp theo sau sự kiện, làm bừng tỉnh ý thức về lòng tự trọng, về danh dự cội nguồn đối với hậu duệ của gia tộc NVV.
Bằng những việc làm cụ thể, với những phát ngôn có trách nhiệm, kèm những tư liệu lịch sử đắt giá, cứ thế, các hậu duệ của NVV đã đưa dư luận đến chỗ trăn trở, băn khoăn, rằng vì sao mãi tới hôm nay họ mới được biết NVV?! Vì sao nửa thế kỷ trước đó, hệ thống tuyên truyền đã không muốn nhắc đến những cống hiến của Tân Nam Tử một cách rành mạch? Và đã nảy sinh hàng trăm câu hỏi VÌ SAO… xung quanh đề tài ‘lấp lửng’ này.
Ơn Giời, nhờ thời đại công nghệ, công chúng đã tìm đến tất cả những gì liên quan đến con người NVV, từ báo chí, phim ảnh, sách vở, thông tin của các lề… Kể cả các Đài Truyền hình của Trung ương, của địa phương, từ mọi miền trái đất, họ bày tỏ sự khâm phục, ngợi ca cùng với lòng biết ơn thành thật về những gì NVV đã tạo ra.
Tất cả những mối quan tâm, những bình luận, đánh giá của truyền thông và dân chúng về NVV trong hai chục năm qua, đã dần tạo thành một bức chân dung NVV khác hoàn toàn với những quan điểm méo mó trong quá khứ về sự nghiệp, về nhân cách một con người từng bị quy kết dưới góc nhìn phiến diện và định kiến do mặc cảm.
Được sự đồng ý của tác giả, trang tin Tannamtu.com xin được giới thiệu lại một chương trình do kênh Youtube “Hồi ký Thế kỷ” thực hiện mới đây với nhan đề:
“Chuyện Thật Về Nguyễn Văn Vĩnh:
Bậc Khai Sáng Dân Tộc Và Cái Chết Đầy Bí Ẩn”
Trong tác phẩm dài 46 phút này, với những ai từng quan tâm đến NVV, có thể sẽ bị cái cảm giác của sự lặp lại… Nhưng không thể phủ nhận, rằng Nhà sản xuất đã dày công sưu tập, tổng hợp, nghiên cứu bằng cách so sánh thận trọng, dưới những góc nhìn khoa học. Họ lập luận với triết lý sâu sắc, về những hoạt động có tính bùng nổ trong suốt cuộc đời lao động của NVV bằng một thái độ trân trọng.
Có thể, do đề tài NVV khá đồ xộ, tạo ra quá trình khảo sát kéo dài, việc tổng hợp các dữ liệu đến từ nhiều nguồn, ở nhiều giai đoạn khác nhau, nên đã có một vài sự nhầm lẫn về các thông tin liên quan đến cuộc đời và gia đình NVV, đây là điều đáng tiếc, và hi vọng có thể khắc phục được khi có điều kiện.
Nhân danh trang tin Tannamtu.com, chúng tôi vô cùng cảm kích sự nỗ lực với tấm lòng thơm thảo của “Hồi ký Thế kỷ” trước đề tài về dịch giả, nhà báo NVV. Sản phẩm này làm tăng thêm sự hiểu biết của công chúng về con người và sự nghiệp của ông, làm nối dài những nỗ lực của xã hội trong việc hiểu đúng NVV là ai? Những điều đã từng được Đài TH VTC làm phóng sự dài 30 phút và phát trong chương trình đối ngoại của kênh VTC10 ngày 22.12.2016 với nhan đề: “Giấc mơ về một dân tộc trí thức”, cũng như bộ phim hoạt hình lịch sử mới nhất về NVV có thời lượng 22 phút, phát trong chương mục “Khát vọng Non sông” ngày 1/10/2024 trên kênh VTV1 của Đài TH Việt Nam, nói về tấm gương yêu nước của NVV, thông qua những cống hiến ông mang lại cho lịch sử văn hóa của dân tộc.
Nhân đây, một lần nữa, BBT Tannamtu.com xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm và những kiến thức sâu sắc mà “Hồi ký Thế kỷ” nói riêng, và các cơ quan, cá nhân làm truyền thông nói chung đã bền bỉ, nỗ lực cùng chúng tôi kiên nhẫn tìm lại chân dung thực của dịch giả, nhà báo NVV!
Trân trọng!
Nguyễn Lân Bình