Hà Nội, 18/7/2018
Thưa các quý vị và các bạn!
Là một đứa ‘trẻ trâu’ trong làng văn hóa, mỗi khi bắt gặp những diễn biến trong cuộc sống tinh thần gây xúc động, tôi lại muốn chia sẻ với người khác, cho dù không ít lần, sự bày tỏ của mình bị đón nhận bằng những…. nụ cười khẩy!
Biết, nhưng chưa bao giờ tôi buồn về những thái độ như thế, bởi lẽ từ lâu, tôi từng khẳng định, xã hội mà chúng ta đã gây dựng như hôm nay, không phải là tâm nguyện của các bậc thánh hiền. Đặc biệt, khi một xã hội chỉ coi trọng danh và lợi, còn cái liêm sỉ và lòng bao dung bị nhìn như một sự phù phiếm.
Phan Châu Trinh từ hơn 100 năm trước, đã chua chát khi nhận thấy chí khí đồng bào của ông đáng thất vọng đến mức nào, và ông than vãn thẳng thắn với chính kẻ cai trị mình trước khi động viên một cuộc cách mạng:
“Chao ôi! Một dân tộc đến 20 triệu người, kẻ có học thức cũng đến vài mươi vạn, mà tối tăm mù mịt, mềm yếu ươn hèn, không đủ sức bênh vực được nhau, để liệu cách sinh tồn, lại ù ù cạc cạc….” (Đầu Pháp Chính phủ thư 1906)*.
Gần ba mươi năm sau, một nhân sỹ nổi danh với bút hiệu Tản Đà, cũng giật mình thốt ra cái thực trạng tinh thần của một xã hội ngớ ngẩn, và hình như đó là hậu quả của cuộc động viên cách mạng của người đi trước đã không thành, nên nhân sĩ đó cũng đã lại thất vọng như tiền nhân:
“Dân hai nhăm triệu ai người lớn
Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con”. (1932)
Hơn 80 năm sau, một cô giáo ở cái dải đất miền Trung cằn cỗi, đầy nắng, gió và cát, đã phải hét lên những điều xưa cũ về dân tộc mình, khi nhận ra cái quá khứ bi đát kia vẫn đeo đẳng cuộc sống hôm nay. Cô thất vọng đã đành… Nhưng cô còn cay đắng hơn vì nhận thấy mọi sự như trở nên bế tắc. Cô bùi ngùi than thở:
“Đất nước mình ngộ quá phải không anh?
Bốn ngàn tuổi mà sao không chịu lớn” (Trần Thị Lam 2016).
Những kẻ có trách nhiệm với thực trạng của đất nước, họ không phải không biết, họ không phải không nghĩ, nhưng quan trọng hơn việc ‘biết’ và ‘nghĩ’, là họ đã làm gì? Và đã làm thế nào?
Vì yêu quý vợ và con gái, một người nông dân ở làng Lũng Khê, huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh đã tự vẽ lên tường nhà từ gần 40 năm qua. Ảnh chụp năm 2017.
Là kẻ cặm cụi biên soạn một cuốn sách, tham vọng góp thêm một giọt nước tinh hoa vào cái cuộc sống tinh thần, trí tuệ, những mong người dân mình sẽ lớn, sẽ tiến bộ nhờ kiến thức và học thức. Mặt khác cũng muốn gửi đến hậu duệ của Nguyễn Văn Vĩnh để biết từ ngày xưa, ông cha mình đã dạy gì, muốn gì ở các con, ở các cháu. Cao hơn, để người đời cùng biết, rằng để không phải rơi vào cảnh mềm yếu ươn hèn, để đừng sống đến nhiều tuổi mà vẫn trẻ con…. Và đừng để không chịu lớn, mọi sự phải được bắt đầu từ cái gốc của dân tộc, và cái gốc đó, chính là ĐÀN BÀ!
Ý tưởng rõ ràng như thế, mục đích cụ thể như thế, mà cuốn sách ra đời đã ba tháng qua, từ chính cái nơi đại diện cho người đàn bà, Nhà Xuất bản Phụ nữ, nhưng thật tiếc, vì hình như, sự cảm nhận của xã hội, của những đối tượng mà cuốn sách cần phục vụ, vẫn chưa thấu. Có lẽ ba tháng là khoảng thời gian quá ngắn chăng? Hay xã hội cần cái gì đó khác, con người hôm nay cần cái gì đó khác … chứ không phải Đàn Bà?! Mà thôi, nếu đúng như vậy, chúng ta mãi vẫn sẽ là: Không đủ sức bênh vực được nhau!
Tuy nhiên, nói đi là vậy, nói để thất vọng… Còn nói lại, nói để an ủi, mời các bạn đọc một đoạn văn giới thiệu về cuốn NHỜI ĐÀN BÀ của một nhà sách lớn ở Việt Nam, nhà sách Minh Khai, đã tâm sự dốc lòng với các độc giả của mình thế này:
“Có thể nói, Nguyễn Văn Vĩnh là một trong những trí thức đầu tiên đã thấy được tầm quan trọng trong việc giáo dục và thay đổi nhận thức, vị trí, và vai trò của phụ nữ.
Những tư tưởng của Nguyễn Văn Vĩnh sẽ mãi là những dấu son lớn, tiên phong trong công cuộc đẩy lùi sự lạc hậu của đồng bào, đặc biệt là người phụ nữ An Nam. Ông thực sự là người công dân vĩ đại của dân tộc Việt Nam”.
Chúng tôi, thấy được khích lệ thêm nữa, khi nhận được ý kiến của một bạn trẻ có cái tên khá ấn tượng: Lê Na, gửi từ Sài Gòn, bày tỏ sự hài lòng đặc biệt với lời nói đầu trong cuốn sách:
“….Nguyễn đã viết vì điều đó, Nguyễn mở cái cánh cửa văn minh, khoa học và tiến bộ của thế giới, để người đàn bà nước Nam hiểu và yên tâm rằng “Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, quyền mưu cầu hạnh phúc!”. Và trên nữa, người đàn bà còn có chức phận cao quý hơn, vì là người quyết định cái cuộc đời của một thằng người khi “Mẹ ngoảnh đi, con dại, mẹ ngoảnh lại, con khôn”.
Bạn Lê Na nêu quan điểm của mình, cảnh báo cái lối sống sính ngoại, thực chất chỉ để thỏa mãn cái danh hão vì đắp thêm kiến thức trên một cái đầu (chứ không phải vào một cái đầu) không có nền tảng nguồn cội, nó nguy hại ra sao? Lê Na nhận rõ điều này, sau khi đọc cuốn sách NHỜI ĐÀN BÀ:
“Đọc cách dùng từ xưa mới thấy ngôn ngữ tiếng Việt đã tiến hóa thế nào và chúng ta đang mất dần những vốn từ đẹp, nhanh ra sao. Mất tiếng Việt thì cũng xem như mất bản sắc quốc gia. Trong khi người người nhà nhà lo hội nhập toàn cầu, lo học tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Hàn, mình quay trở về học dùng tiếng Việt sao cho thuần thục và đúng nghĩa.
Sự học đúng là đi càng xa càng phải trở về nguồn cội”.
Cảm động hơn nữa, những ngày gần đây, một độc giả khác là Nguyễn Trần Thảo Chi, sinh năm 1981, cô đã tốt nghiệp Khoa Công nghệ Sinh học của trường Đại học Khoa học Tự nhiên, TP. HCM…. đã gửi đến những nhận xét vô cùng sâu sắc, kèm theo cả những băn khoăn về ảnh hưởng của cuốn sách NHỜI ĐÀN BÀ của Nguyễn Văn Vĩnh. Cô tâm sự:
“Thực sự, tôi thích nhất phần 3, bài dịch từ các bài báo tiếng pháp trên tờ L’Annam Nouveau- (Nước Nam mới. B/t). Điều tôi thực sự ấn tượng, đó là rất nhiều điều cụ Vĩnh đã nói đến, thì giờ đây, sau một thế kỉ, các suy nghĩ ấy của cụ vẫn còn phù hợp, thậm chí rất đáng để áp vào hoàn cảnh thời đại bây giờ mà xem xét.
Tôi thích câu này:
“Thật vô bổ, khi đi tán dương tâng bốc các phẩm chất đàn ông trong con người phụ nữ, mà lại bỏ qua những phẩm chất thiên bẩm, vốn dĩ làm cho người phụ nữ nổi trội hơn cánh đàn ông ở phương diện nên thơ, dịu dàng của cuộc sống.” (Trang 209. B/t)
Cô Thảo Chi lập luận:
“Ngày nay, người ta hay nói đến nữ quyền, giải phóng phụ nữ, nhưng nhiều lúc họ trở nên quá khích, quá cực đoan và cứ như muốn biến phụ nữ thành đàn ông cho hả dạ. Nhiều người trở nên hiếu chiến, so kè và đôi co từng chút với đàn ông, cứ như phải lật đổ đàn ông thì mới có nữ quyền. Tôi không thích việc đó.
Tôi nghĩ, ông trời tạo ra điều gì thì thứ ấy ắt có một nhiệm vụ riêng biệt. Trước đây, phụ nữ bị đè nén và áp bức quá nhiều, nên không thể thể hiện được hết tài năng. Vậy bây giờ, phụ nữ cần môi trường cho họ phát huy thế mạnh, phát huy tiềm năng và tham gia cống hiến cho xã hội nhiều hơn. Nhưng phụ nữ là phụ nữ, và đàn ông là đàn ông. Cả hai phải cùng tồn tại, cùng phát triển và cùng đóng góp. Phụ nữ không nên biến mình thành đàn ông và tìm mọi cách để biến đàn ông thành phụ nữ, rồi bảo thế là nữ quyền.
Tôi cho rằng, trong suốt quá trình đòi hỏi nữ quyền, chính những người phụ nữ cũng cần xem xét lại bản thân mình liên tục. Làm sao để luôn giữ được “những phẩm chất thiên bẩm”, chứ đừng lệch lạc mà “tâng bốc các phẩm chất đàn ông”. Bởi vì, như cụ Vĩnh đã nói “người phụ nữ nổi trội hơn cánh đàn ông ở phương diện nên thơ, dịu dàng của cuộc sống”.
Cô Nguyễn Trần Thảo Chi kết luận:
“Tôi cám ơn ông đã mang những lời này của cụ Vĩnh đến với phụ nữ chúng tôi ngày nay. Những lời tuy cũ nhưng ý nghĩa vẫn còn như mới”.
Nhận được ý kiến của bạn đọc Thảo Chi, tôi nhớ đến một câu nói kinh điển trong một cuốn tiểu thuyết của nhà văn Mỹ Theodore Dreiser xuất bản ở Hà Nội đầu những năm 80 có nhan đề ‘Jenny Gehchac’, nói về sự lận đận của người con gái, con của một gia đình nghèo, lấy được (không có đám cưới) một người đàn ông của tầng lớp quyền quý trong xã hội. Cô đã phải vật lộn, đớn đau với những thử thách cam go như không có điểm cuối, để hòa nhập được với lối sống của những kẻ thượng lưu là chồng và nhà chồng. Và trong cuốn tiểu thuyết đó có câu: “Một người phụ nữ sẽ đạt được tất cả những gì mình muốn, nếu biết tỏ ra mình thực sự là đàn bà!”.
Thật tiếc, vì đã có những bạn đọc mong chờ một cuộc giao lưu về cuốn sách NHỜI ĐÀN BÀ, như thông báo không chính thức của BBT Tannamtu.com hồi tháng Tư vừa qua, khi cuốn sách được phát hành, xong vẫn chưa thực hiện được. Chúng tôi thành thật xin lỗi và vẫn hy vọng, sẽ có được cơ hội để tổ chức buổi giao lưu về nội dung cuốn sách được đưa vào tủ sách PHỤ NỮ TÙNG THƯ này.
Thay mặt BBT. Tannamtu.com, nhân danh người biên soạn cuốn sách NHỜI ĐÀN BÀ, tôi xin chân thành cảm ơn các cơ quan truyền thông, các bạn độc giả đã gửi tới chúng tôi những bình luận và ý kiến của mình về nội dung của cuốn sách!
Chúng tôi mong sẽ nhận được nhiều ý kiến nữa của các bạn trong thời gian tới.
Trân trọng!
- BBT Tannamtu.com
NGUYỄN LÂN BÌNH.
*Đầu Pháp Chính phủ thư hay còn được gọi là Thư trước tác hậu bổ – “LETTRE DE PHAN CHU TRINH AU GOUVERNEUR GÉNÉRAL EN 1906”, được Phan Châu Trinh viết bằng chữ Hán và Nguyễn Văn Vĩnh dịch sang tiếng Pháp gửi tới Toàn quyền Đông Dương Jean-Baptiste-Paul Beau tháng 10.1906 (Tuần báo TIN VĂN phát hành tại Hà Nội 1935).
Năm 1933, nhân ngày giỗ Phan Châu Trinh, Nguyễn Văn Vĩnh đã cho đăng lại toàn văn bản kiến nghị này trên tờ L’Annam Nouveau do mình là Chủ bút. Năm 1949, bản kiến nghị này được Đặng Thai Mai (1902-1984) dịch sang chữ Quốc ngữ và đăng trên tuần báo Tân Dân phát hành ở Hà Nội cũng nhân dịp giỗ Phan Châu Trinh (Có tài liệu cho biết người dịch là Ngô Đức Kế 1878-1929).
============================